Дьокуускайга Александр Карманов бастакы сольнай кэнсиэрэ буолан ааста

Дьокуускайга Александр Карманов бастакы сольнай кэнсиэрэ буолан ааста

Кулун тутар 6 – 7 күннэригэр, кэрэ аҥардар Аан дойдутааҕы бырааһынньыктарын иннинэ, С.А.Зверев-Кыыл Уола аатынан СӨ Үҥкүүтүн тыйаатырын солиһа, Өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэстэр кыайыылааҕа, Аан дойдутааҕы күрэс дипломана, ырыаһыт Александр Карманов «Ырыанан көттөрбүн ыраахха» сольнай кэнсиэрэ үрдүк ситиһиилээхтик, өрө көтөҕүллүүлээхтик буолан ааста.

Кэнсиэр саҕаланыан иннинэ ыытааччы Елизавета Макарова Александр Карманов туһунан сиһилии билиһиннэрдэ.

Александр Андреевич Карманов ахсынньы 8 күнүгэр 1992 с. Алдан оройуонун Кутана бөһүөлэгэр Анастасия Владимировна уонна Андрей Иванович Кармановтар дьиэ кэргэннэригэр маҥнайгы күүтүүлээх оҕонон күн сирин көрбүтэ. Саша кыра сааһыттан Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын уонна үөрэҕириитин туйгуна А.Ф. Соловьева салайар эбээн норуодунай фольклорнай “Биракан” ансаамбылыгар утумнаахтык дьарыктаммыта. Ыллыыр талаана 2007 с. саха биллиилээх ырыаһыттара, аатырбыт хампаһыытардара, уутуйан үөскээбит арылыйар ыраас уулаах, кырылас кумахтаах, сардааналардаах кытыллардаах Амма улууһун Сатаҕай нэһилиэгэр дьонун кытта көһөн тиийиэҕиттэн Исидор Адамович уонна Сардаана Ильинична Варфоломеевтар көмөлөрүнэн уһуктубута. Ол кэмтэн саҕалаан Саша ыллыыр дьоҕурдааҕа биллибитэ.

2015 с. М.Н.Жирков аатынан Дьокуускайдааҕы муусука кэллиэһигэр Г.Г. Колесов аатын сүгэр төрүт култуура салаатыгар үөрэнэ киирбитэ. СӨ култууратын туйгуннара Э.К. Соколова, импровизатор хомусчуттар В.А.Степанова, В.В.Лыткина, СӨ үтүөлээх артыыската М.И.Николаева уһуйууларынан саха төрүт ырыатын-тойугун, сүмэтин-сүөгэйин иҥэриммитэ. Ол курдук, хомуска оонньуурга, тойук туойарга, чабырҕах ааҕарга, оһуохай таһаарарга, норуот ырыатын толорорго үөрэммитэ. Устудьуонньуур сылларыгар араас таһымнаах куонкурустарга, күрэстэргэ ситиһиилээхтик кыттыбыта. 2017 с. Үҥкүү тыйаатырыгар практикатын бара сылдьан, тыйаатыр биир сүдү улахан үлэтигэр “Үрүҥ күн оҕолоро” этнобалекка Одессаттан кэлбит биллиилээх хормейстер С.Н.Смирнова салайыытынан аркыастыр артыыстарын кытта ырыаны дьиэрэтэн, ситимнээхтик уонна таһаарыылаахтык үлэлэһэн, этнобалет таһыма үрдүк, өрө көтөҕүллээхтик ааһарыгар төһүү күүс буолбута. 2019 с. Сергей Зверей – Кыыл Уола аатын Үнкүү тыйаатырыгар ырыаһытынан үлэҕэ киирбитэ. Александр тыйаатыр “Кыл Саха” бөлөх доҕуһуолунан тойуктары, С.А.Зверев-Кыыл Уола репертуарыттан ырыалары толорор. Ырыаһыт уонна импровизатор-хомусчуттар Василена Шаринаны уонна Георгий Слепцов-Чаҕылханы, аныгы хайысхалаах муусуканы оонньуур «J′ol» бөлөҕү кытары үлэлииллэр. Саха норуотун ырыатын-тойугун, чабырҕаҕын киэҥ эйгэҕэ тарҕатарга кэскиллээх үлэни ыыталлар. Александр Карманов Саха сирин мелодистарын уонна хампаһыытардарын суруйбут ырыаларын эмиэ сөбүлээн толорор.

navigate_before
navigate_next

Кэнсиэр бастакы түһүмэҕэр Александр “Кыл Саха” төрүт дорҕоон бөлөх доҕуһуолунан тойугу толорорунан саҕаланна. Сергей Зверев-Кыыл Уола “Сааныылаах сарсыарда”, Христофор Максимов репертуарыттан норуокка киэҥник биллибит ырыалары көрөөччүлэр бэрт сэргэхтик иһиттилэр, махтанан дэлби ытыстарын таһыннылар. Тыйаатыр эдэр ырыаһыта уонна хомусчута Василена Шариналыналыын көрүдьүөс ис хоһоонноох чабырҕаҕы араастаан артыыстаан көрдөрөннөр, көрөөччүлэри дэлби күллэрдилэр. Тыйаатыр иһинэн үлэлиир “Айар Кут” бөлөх артыыстара Василена Шарина уонна Георгий Слепцов-Чаҕылхан бу киэһэ доҕордорун өрө-тутан бииргэ буоллулар, бэйэлэрин репертуардарыттан сөбүлүүр айымньыларын сэргэхтик толордулар. Кэнсиэр иккис түһүмэҕэр Александр уһуйааччытын Маргарита Ивановна Николаеваны ахтан-санаан ааста уонна кини сырдык кэриэһигэр анаан “Кыыс Амма”, “Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр”, “Туруйалар” ырыалары иэйэн-куойан, дууһатын-сүрэҕин ууран туран толордо. Үһүс түһүмэҕи үһүс сылын Саха аркыастырын иһинэн үлэлиир аныгы тэтимнээх «J′ol» бөлөх Линдси Стирлинг “Minimal beat» айымньытын толордо. Бу түһүмэххэ Александр аныгы мелодистар ырыаларын Моисей Кобяков “Дьоллоох эбиппин», Дапсы бөлөх репертуарыттан “Дьиэрэй”, Айыы уола тылыгар уонна мелодиятыгар “Ийэҕэ махтал”, Алексей Потапов “Таптыыр кыыспар” табыллан толордо. Кэнсиэр сааскы чаҕылхай күн курдук түргэн баҕайытык буолан ааста.

“Үтүө киһи икки дойдулаах” – диэн мээнэҕэ эппэттэр. Икки күн устата Алдантан уонна Амматтан эҕэрдэ мааныта уонна бастыҥа кэллэ. Александр бастакы күүтүүлээх, долгутуулаах сольнай кэнсиэрэ ситиһиилээхтик ааспытыгар күүс-көмө буолбут Алдан оройуонун Кутана нэһилиэгин олохтоох дьаһалтатын баһылыга Николай Кириллович Максимовка уонна култуура дьиэтин дириэктэрэ Юлия Прокопьевна Егороваҕа үбүнэн көмөлтөлөрүн иһин махтала муҥура суох. Ону таһынан Амма улууһун култуураҕа Управлениетын салайааччыта Иван Федорович Иванов, Сатаҕай нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччыта Андрей Владимирович Аммосов, “Айыллык” Норуот айымньытын Дьиэтин дириэктэрэ Екатерина Ивановна Аммосова, Сатаҕайдааҕы орто оскуола дириэктэрэ Иванна Ивановна Шишигина уонна үөрэппит учууталлара, кылааһын салайааччыта, Абаҕаттан Кармановтар аймахтар ааттарыттан эдьиийэ Мария Ивановна Захарова эҕэрдэ суруктарын, бэйэлэрин сэмэй бэлэхтэрин алгыс тыллаан туттардылар.

Кэнсиэр кэнниттэн уһуйааччыта Элеонора Кулагиновна Соколова бэйэтин санаатын үллэһиннэ: “Бу кэнсиэри наһаа өр кэтэспиппит, 4 сыл тухары. Дьэ онтукабыт туолан бүгүн дьоро киэһэ үүннэ. Биһиэхэ үөрэппит учууталларыгар хас да төгүл долгутуулаах. Тыыннаах дорҕоонунан ырыаны толорор дьоннор ахсааннаахтар. Саша олор истэригэр киирэр. Олус чаҕылхай талааннаах. Ол иһин өссө даҕаны элбэх кэнсиэртээх, таһаарыылаах үлэлээх уонна Саха сиригэр эрэ буолбакка аата Аан дойду устун аатырыан баҕарабын”. Туйаара Ушканова: “ Сашалыын биһиги Муусука кэллиэһигэр 4 сыл устата бииргэ үөрэммиппит. Доҕордоһобут, билсэ турабыт. Кини Үҥкүү тыйаатырыгар үлэҕэ киирбитэ. Бу бастакы кэнсиэрин отой долгуйан,

эрдэттэн билиэт атыылаһан Чурапчыттан кэлбит дьүөгэбин кытта кэлэн көрдүм. Сашабыт барахсан үүнэ-сайда, чэчирии турдун диэн баҕа санаабын тириэрдэбин”. Англияттан кэлбит английскай тылы үөрэтэр учуутал Джеймс Шол Александр кэнсиэрин наһаа сөбүлээтим диэн үллэстэр, сахалыы тойугунан уонна норуокка биллибит ырыаларынан саҕалаан баран аныгы ырыаларга айаннаан тиийдэ диир. Мин Дьокуускайга икки аҥаар сыл устата олоробун уонна үлэлиибин. Элбэх тэрээһиннэргэ, кэнсиэрдэргэ сылдьабын. Александр Карманов кэнсиэрин сөбүлээн иһиттим, куолаһа күүстээх, баай эбит. Инникитин бу тыйаатыр араас испэктээктэригэр уонна тэрэһиннэригэр сылдьыам”.

Дьэ, ити курдук Александр Карманов “Ырыанан көттөрбүн ыраахха” бастакы сольнай кэнсиэрэ ситиһиилээхтик ааспытынан итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит уонна инникитин да талааннаах ырыаһыкка алгыстаах айар талаанын аартыга арыллыннын, иэйиэхситэ эҥэрдэстин, айыыһыта арчылаатын диэн алгыс тылбытын аныыбыт.

Вера Черноградская