Алевтина Лукинова: «Киhиэхэ итэ5эл баар буолуохтаах»

Саха сирин Сергей Зверев — Кыыл Уолун аатынан Государственнай национальнай үҥкүү театра быйыл 35 сыллаах үбүлүөйэ, улуу олоҥхоһут Сергей Зверев — 115 сааһын туолар улахан үбүлүөйэ. Бу коллектив биир кэрэхсэбиллээх артыыһа — Саха Республикатын култууратын туйгуна, үлэ ветерана, Күндээдэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, биллэр тойуксут Алевтина Ивановна Лукинова. Кини отучча хоһоон,
сүүрбэччэ ырыа ааптара, репертуарыгар сүүстэн тахса композитор, мелодист, ону тэҥэ норуот ырыалара-тойуктара бааллар. Алевтина Ивановна төрөөбүт коллективын кытта Саха сирин улуустарыгар барытыгар, Москваҕа, Санкт-Петербурга, Сибиир, Уһук Илин куораттарыгар, ону таһынан Францияҕа, Польшаҕа гастроллаабыта. «Ханна да тиийдэрбит, олохтоох нэһилиэнньэ интэриэһиргээн, саала толору буолааччы. Кэнсиэр кэнниттэн кэлэн: «Сахалар наһаа да ис киирбэх норуоккут уонна култуураҕыт Европа таһымыгар барсар», — дииллэр», диэн кэпсиир Алевтина Ивановна.

Ийэтэ Зинаида Алексеевна грампластинка хомуйарын сөбүлүүрэ. Кырачаан Аля куруук Анастасия Лыткина, Марина Попова кэрэ куоластарын истэ улааппыт буолан, оҕо эрдэҕиттэн ыллыырын сөбүлүүрэ. Ньурба оройуонун Кундээдэ орто оскуолатын 5-с кылааһыгар үөрэнэ сырыттаҕына кинини Светлана Эверстова диэн Ленин уордьаннаах циркэ артыыстарын маҥнайгы састаабын кытта Москваҕа үөрэнэ бараары бэлэмнэнэ сырыттаҕына, «вокальнай салаа арыллыбат, циркэ идэтин тал уонна үөрэн» диэн буолбут. Ону истэн, Петр Пестряков уонна Геннадий Баишев ыллыыр оҕо тоҕо атын хайысхаҕа үөрэниэхтээҕий диэн, саҥа тэриллибит Государственнай үҥкүү ансаамбылыгар үлэҕэ ылбыттара. Манна Алевтина Ивановна 1984 сылга диэри үлэлээбитэ.
Онтон кэргэн тахсан, дойдутугар Ньурбаҕа оҕолорун көрөн олорбута. Бу сылдьан Култуура колледжын режиссер салаатын бүтэрбитэ. 1994 сыллаахха улахан кыыһа Алена Музыка үрдүкү оскуолатыгар Герасимова Альбина Ильинична диэн педагокка пианист идэтигэр үөрэнэ кэлбитэ. Ийэ киһи оҕотун батыһан Дьокуускайга көһөн кэлбитэ. Төрөөбүт коллектива Үҥкүү театрын статуһун ылбыт кэмэ этэ. Алевтина Ивановна үлэтин салҕаабыта.
Кыыһа Алена музыка оскуолатын кыһыл дипломунан бүтэрэн, үрдүк үөрэхтэнэн, төрөөбүт үөрэҕин кыһатыгар концертмейстеринэн үлэлиир. Атын оҕолорун «хайдах киһи барыта музыкант буолуой» диэн, уола НМЦ балыыһатын диализ салаатыгар үлэлии сылдьар, кыра кыыһа Космофизика институтугар инженер-конструктор.
— Алевтина Ивановна, айар үлэлээх киһи таптал, дьол өйдөбүллэригэр ураты сыһыаннаах. Бэйэҥ олоҕуҥ, тапталыҥ уонна дьол туһунан тугу кэпсиэҥий?
— Мин дьолбор көрсүбүт киһим, куруук биир эйгэҕэ олорор холоонноох доҕорум — Валерий Васильевич Ноенохов, Үҥкүү театрын национальнай инструменнарын оркестрын артыыһа. Музыкант, оркестр музыкатын аранжировкалыыр. Киһи хайаан да таптыыр уонна таптатар киһилээх буолуохтаах. Таптал уонна махтал олох бары хайысхатыгар баар: идэҕэр, оҕолоргор, оҕолоруҥ олохторугар, таптыыр киһигэр, көрөөччүлэргэр, айылҕаҕа, ситиһиилэргэр уонна күн сирин анныгар биирдэ бэриллэр, балаҕан түннүгүнэн чыычаах көтөн ааһарын курдук күлүм гынар тус олоххор.
Үлэ — дьол диэн мээнэҕэ этиллибэт. Тыыннаах музыка киһи кутун-сүрүн бөҕөргөтөр, инникигэ эрэллиир. Кэргэммин кытта бииргэ үлэлиибит, бииргэ бырайыактыыбыт, куруук бэйэ-бэйэбитигэр көмөлөһөбүт. Сороҕор кыыспытын кытыннарабыт, көмөлөһүннэрэбит. Оҕолоох киһи — дьоллоох. Оҕо кыратыгар төһө кыһаллаҕын, төһө иитэҕин да, оччонон кини инники олоҕор тирэҕирэр, ийэ дьоло бөҕөргүүр. Уолбуттан Анжелика диэн минньигэскээн балтараалаах сиэннээхпин — бу улуу дьол! Сунтаартан төрүттээх кийиитим Валерия бэрт асчыт, холку-сэмэй майгылаах учугэй ыал кыыһа мин уолбар тиксибитэ – киһи күлүккэ имнэнэр дьоло. Ситиһии — дьол. Киһи ситииһилэнээри, олох уонна дьол туһугар олорор. Дойдулаах буолар — дьол. Дойдулаах буоллаххына — дьоннооххун. Дьонноох киһи дьоллоох. Мин кииним туспут сириттэн — Күөх Ньурбаттан сылдьар биир дойдулаахтарбар араас тэрээһиннэргэ, уус-уран самодеятельноска куруук көмөлөһөбүн. Иккис дойдум буолбут Туймаада хочотун эмиэ олус сөбүлүүбүн. Ньурбаҕа олорон куруук саныыр-ахтар этим. Түүлбэр куруук Кулаковскай аатынан култуура киинэ киирэрэ. Мин санаабар, бу төрөөбүт коллективпар төннөрбүн өтө көрбүтүм буолуо.
Киһиэхэ итэҕэл баар буолуохтаах. Мин оҕо эрдэхпиттэн айылҕаҕа сүгүрүйэбин. Ол иһин да буолуо, тойуктан, норуот ырыатыттан, оһуокайбыттан күн бүгүҥҥэ диэри тэйбэккэ кэллим. Саха норуотун биир саамай кэтэһиилээх өрөгөйүн — ыһыаҕы олус сөбүлүүбүн. Манна тутуспут сиэриҥ-туомуҥ эйигин сылы быһа харыстыы-араҥаччылыы сылдьар. Ыһыах ахтылҕана сүрэххин-быаргын сымнатар, олоххор сылааһынан сыдьаайар. Айылҕаҕа чугас, харыстаан сыһыаннаһар киһи төрөөбүт дойдутун күүһүттэн күүс ылар. Итэҕэл туһунан этэр буоллахха, киһи сааһыран баран таҥараҕа кэлэр эбит. Уруккуттан да айылҕаҕа туох эрэ киһи дьылҕатын быһаарар, салайар улуу, улахан, үрдүк күүс баар диэн билэрим. Киһи санаата тууйулуннаҕына бу күүһү саныыр, онно бэринэр уонна эрэнэр. Түөрт сыллааҕыта итэҕэл өттүгэр ситэн-хотон, таҥара дьиэтигэр баран сүрэхтэммитим.
Театр артыыһын үйэтэ кылгас. Холобур, балет труппатын састааба уларыйа турар. Эн госансамбль хара саҕаланыаҕыттан эдэркээн кыыс үлэҕэ киирэн баран, билигин да ситиһиилээхтик үлэлии-хамныы сылдьаҕын. Алевтина Ивановна, үлэлээбитиҥ тухары туох уларыйыы тахсыбытын, бэйэн хайдах эдэр сэбэрэҕин тута сылдьарыҥ туһунан кыратык кэпсээ эрэ.
— Үҥкүү театрын үлэтэ, кырдьык, сыралаах. Үҥкүүлүүр киһи күүстээх хамсаныыттан, ньэгирин дьоҥҥо сиэдэрэйдик бэрсэриттэн этэ-сиинэ элэйэр. Балет труппатыгар да өр сылларга үлэлээбит кыргыттар бааллар. Ол гынан баран, кинилэр үлэлэрэ олус кытаанах ирдэбиллээх, онон салайар эбэтэр үөрэтэр үлэҕэ көһөллөр. Оттон мин ыллыыр-туойар киһи сааһырдаҕым аайы кутум-сүрүм бөҕөргүүр, билиим-көрүүм, уопутум эбиллэр, онон үлэм да өрө тахсар курдук. Билинҥи биэс уоннаах киһи былыргы оччо саастаах киһиттэн таһыччы атын буолла. Урукку ыарахан, сэрии-сут дьылларыгар үөскээбит дьон үйэ аҥаарыгар кэллэхтэринэ ытык кырдьаҕас курдук көстөллөрө. Билигин кэм-кэрдии уларыйан, биэс уоннаах киһи — эдэр, өссө да төһө баҕарар үлэлии- хамсыы сылдьар кыахтаах. Бу ас-таҥас эрэ дэлэйиттэн буолбатах, киһи өйө-санаата уларыйыытыттан, бэйэни көрүнүү, кырдьартан харыстаныы ньымата сайдыытыттан уонна ис култуурата үрдээһиниттэн дии саныыбын. Урут мин кырабар оҕону култуураҕа сыһыарыы анал хайысхата суоҕа, ким хайдах бэйэтэ салалларынан сылдьара. 1980-с сылларга маҥнайгы кииннэммит хардыылар саҕаламмыттара: театральней, цирковой училищеларга сыалай састаабынан үөрэнэ барыы, эстрада сайдыыта. Оттон маҥнайгы президеммит Михаил Ефимович Николаев кэлиэҕиттэн бары өттүнэн барҕарыы: саха култууратын, спордун көрүҥнэрэ аан дойду таһымыгар тахсыбыттара. Сахабыт сиригэр култуура араас салааларыгар үөрэтэр кыһалар арыллыбыттара. Ол да иһин, бэйэбит республикабытыгар үөрэтэн- такайан таһаарбыт оҕолорбут кэмигэр саҥа састаапка киирэн, театрдарбыт үүнэ-сайда тураллар. Кэнэҕэски кэскилбит бэйэбит илиибитигэр. Дьон коллективынан олорор. Бу ыччаты тэҥнээх курдук сыһыаннаһан, үөрэтэн-такайан, айар үлэтин чочуйан, самнарбакка, кэҕиннэрбэккэ илдьэ сырыттахпытына инникибитигэр бигэ эрэллээхпит. Киһи үчүгэйи эрэ батыһыахтаах.
Алевтина Ивановна, «Далбар хотун» сурунаалга кэлэн ыалдьыттаабыккар улахан махтал, айар үлэҕэр ситиһиилэри, дьиэ кэргэҥҥэр этэҥҥэ буолууну, дьолу, тапталы баҕарабын!
— Мин эмиэ бэйэм өттүбүттэн сурунаал ааҕааччыларыгар сыралаах олохтон, элбэх оҕоттон ордон дьон туһугар кыһалла, олоххо суолта ууран айа-тута сылдьар далбар хотуттарга кун сиригэр туох баар үтүөнү баҕаран туран, түөрэхтэрэ сөпкө түһэн дьоллоох- соргулаах буоллуннар, харахтарын уутун көмүс таммахтарын тохпокко, үөрэ-көтө, дьахтар, ийэ тапталын дьонноругар- сэргэлэригэр тиэрдиэхтэрин баҕарабын! Эһиги баар буолаҥҥыт эр киһи туругурар, оҕо төрүүр, дьиэ кэргэн бөҕөргүүр!

Кэпсэттэ Ираида Попова




Категории: Новости · Метки:

PersonalTrainerCertification.us